Gümüş ve altın işlemeciliği alanlarında estetik özelliklerin ve emeğin ön plana çıktığı çok değerli ürünler yapılmış ve yapılmaktadır. Bu tekniklerden biri olan telkâri sanatı, Türklerin yaşadığı her bölgede yapılmıştır. Altın, gümüş, bakır gibi yumuşak metallerin bir kompozisyon oluşturacak şekilde kıvırarak birbirine veya bir metal yüzeye kaynak yapma sanatına telkâri adı verilir.

30-65 mikron kalınlığındaki teller kullanılan bu tekniğe “filigran” ismi de verilmektedir. Farsça’da “örme” anlamına gelen “kari”, Arapça’da “vav işi”, Anadolu’da “çift işi”, Musul ve Suriye’de “Şam işi” denilmektedir.

Telkari’nin çeşitleri incelendiğinde hasır telkâri, kafes telkâri, kakma telkâri ve astar üzeri telkâri olduğu görülmektedir. Beypazarı yöresinde kafes ve astar üzeri telkâri kullanılmaktadır. Telkâri; kolye, küpe, bilezik v.b. takılar ve vazo, sürahi, kupa, cezve, gülüp ten, güğüm v.b. ev dekorasyonunda kullanılan ürünler kullanım alanını oluşturmaktadır.

Beypazarı geleneksel takıları günlük ve özel günlerde kullanılmaktadır. Beypazarı takılarını başa, boyuna, bele, ele, kola ve yakaya takılanlar şeklinde sıralamak mümkündür. Bunun yanı sıra dekorasyon amacıyla da kullanılması söz konusudur.

Kuyumculuk sanatında telkari tekniğinin yeri büyüktür. Telkari tekniğinde in

san faktörü, el işçiliği önemli bir yer tutmaktadır. Telkari sanatını uygulayan kişiler yaptıkları ürüne kendilerine özgü modelleri de katarak sanat eseri niteliğinde özel ürünler ortaya çıkartmaktadırlar. Günümüzde telkari tekniğini yapan çok az usta bulunmaktadır.

Telkari, Farsça bir kelimedir. Telkari adı, üretimde kullanılan “tel” ve Farsçada örme anlamına gelen “kari “ kelimesinin birleşmesinden oluşmuştur.

Gümüş veya altından yapılmış telkari telleri, çatının şekline göre kıvrılarak, sarılarak ya da örülerek çeşitli desenler oluşturacak şekilde düzenlenmesi; birbirine kaynaklanmasıyla yapılan zarif görünümlü, dantele benzeyen kafes işidir.

Telkari teli; has gümüşten elde edilen tellerin bükülüp silindirden geçirilmesiyle oluşturulan yassı ince tele denir. Çatıdan yapılan modelin iç dolgusunu yapmakta ve çeşitli süslemelerde kullanılır. Telkari telinin hazırlanmasında telin bükümü ve tavlanması çok önemlidir. Az bükülmüş telden oluşturulan telkari teli istenen şekli almaz, dik durmaz. Telin bükümünün son derece sık olması, telkari teline istenilen şekli vermeyi kolaylaştırır. (İstenen bükümün yapılması için telin tavlanması mutlaka gereklidir.)

Her medeniyette takı ve teknikler farklı formlarda ve amaçlarda ifadesini bulmuştur. Tekari sanatında kullanılan birçok teknik ve bu tekniklerde yapılmış takılar günümüze kadar ulaşarak geleceğimize ışık tutmaktadır. Telkari sanatında özel bir yeri olan telkari tekniğinin de farklı bakış açıları ile yorumlanarak, modernize edilmesi, günümüzdeki modern takı imalatçılığı ile bütünleştirilmesi gerekmektedir.

Geleneksel Midyat Telkari Ürünleri

Midyat telkari ustaları, 50 yıl önce telkari üretiminde kullanılan araçlarla günümüzde kullanılan araçlar arasında farklılıklar olduğunu belirtmişlerdir. Boncuk şeklindeki 1000 ayar ham gümüşün eritilip önce çubuk, ardından tel haline getirilmesi süreçlerinde kullanılan araç, gereç ve malzemelerde devrin teknik imkanlarından faydalanılmaktadır. Eritme, kaynak yapma ve tel inceltme aşamalarında kullanılan malzemeler mukayese edildiğinde, 50 yıl öncesine göre daha kolay şartlarda üretim yapıldığı anlaşılmaktadır. Bugün tüplü veya Aypek Aslan, Asuman ve Tarık Demir. “Midyat Telkari Sanatı ve Teknoloji”. Kalemişi 18 (2021 Bahar): s. 1–11. doi: 10.7816/kalemisi-08-18-01 6 elektrikli ocaklarda eritilen gümüşün, daha önceleri kömürlü ocaklarda eritildiği, bugün tüp gaz veya doğal gazla yakılan şalimo başlığının, eskiden gaz yağı ile doldurulup üflenerek yakıldığı belirtilmiştir. Kalın teli inceltme k için de günümüzde silindir makineleri kullanılırken, Midyat telkari ustaları, eskiden iki ustanın sırtlarına deri yelek giyerek karşılıklı iki pense ucuyla telleri çeke çeke kas gücüyle incelttiklerini belirtmişlerdir.

Geleneksel Midyat Telkarisinin Teknolojik Gelişimi

Dicle Kalkınma Ajansı’nın fon desteği, Mardin Artuklu Üniversitesi ve Midyat Kaymakamlığı ortaklığıyla 2018 yılında kurulan Midyat Telkari Tasarım ve Uygulama Merkezi’nde, geleneksel Midyat telkarisi tasarlanmış ve üretilmiştir.